چکیدهٔ گرامر ژاپنی

گرامر ژاپنی در ده بخش کوتاه خلاصه شده است: از ترتیب جمله و ذره‌های پایه تا صفت‌ها، شکل て، ترتیب رویدادها و مقایسه. هر مبحث یک تیتر دارد و دقیقاً دو نمونهٔ واقعی، تا در یک نگاه مرور شود. همهٔ نمونه‌ها فقط با هیراگانا و کاتاکانا نوشته شده‌اند، پس با دانسته‌های صفحهٔ هیراگانا و کاتاکانا خواندنی‌اند.

Tip

  • روی هر نمونهٔ ژاپنی کلیک کنید تا در کلیپ‌بورد کپی شود.
  • ذره‌های は و へ در نوشتار ‌ha و ‌he خوانده نمی‌شوند؛ به‌ترتیب «وا» و «اِ» تلفظ می‌شوند.
  • همهٔ شکل‌ها «مؤدب» (ていねい) هستند و در مکالمهٔ روزمره، مدرسه و محل کار به‌کار می‌روند.

بخش ۱ — جمله و ذرات پایه

ستون فقرات هر جملهٔ ژاپنی: ترتیب بلوک‌ها، ذره‌ای که نقش اسم را می‌گوید، و ذره‌ای که جمله را پرسشی می‌کند.

ترتیب جمله: فعل همیشه آخر می‌آید

  • watashi wa gohan o tabemasu.من غذا می‌خورم.
  • kare wa gakkou e ikimasu.او به مدرسه می‌رود.

ذرهٔ — موضوع جمله

  • watashi wa gakusei desu.من دانشجو هستم.
  • kono hon wa omoshiroi desu.این کتاب جالب است.

ذرهٔ — مفعول مستقیم

  • mizu o nomimasu.آب می‌نوشم.
  • kinou eiga o mimashita.دیروز فیلم دیدم.

ذرهٔ — پرسشی کردن جمله

  • gakusei desu ka.دانشجو هستید؟
  • ima nanji desu ka.الان ساعت چند است؟

بخش ۲ — زمان، مکان و جهت

سه ذرهٔ に، で و へ بیشترین کاربرد را در جمله‌های روزمره دارند؛ به‌ویژه تفاوت に (زمان) و で (محل انجام کار).

ذرهٔ — زمان مشخص

  • shichiji ni okimasu.ساعت هفت بیدار می‌شوم.
  • nichiyoubi ni benkyou shimasu.یکشنبه درس می‌خوانم.

ذرهٔ — محل انجام کار یا ابزار

  • toshokan de hon o yomimasu.در کتابخانه کتاب می‌خوانم.
  • densha de ikimasu.با قطار می‌روم.

ذرهٔ — جهت حرکت

  • nihon e ikimasu.به ژاپن می‌روم.
  • uchi ni kaerimasu.به خانه برمی‌گردم.

… — از … تا …

  • kuji kara goji made benkyou shimasu.از ساعت نه تا پنج درس می‌خوانم.
  • gakkou kara uchi made arukimasu.از مدرسه تا خانه پیاده می‌روم.

بخش ۳ — اسم، بودن و مالکیت

با です جملهٔ اسمیه می‌سازیم؛ の دو اسم را به هم می‌چسباند و も جای は می‌نشیند تا بگوید «هم».

— هستم / است

  • watashi wa nihonjin desu.من ژاپنی هستم.
  • kore wa pen desu.این خودکار است.

منفی و گذشتهٔ

  • gakusei ja arimasen.دانشجو نیستم.
  • kinou wa ii tenki deshita.دیروز هوا خوب بود.

ذرهٔ — مالکیت و اتصال اسم‌ها

  • watashi no honکتاب من
  • nihongo no senseiمعلم زبان ژاپنی

ذرهٔ — هم، نیز

  • watashi mo ikimasu.من هم می‌روم.
  • kore mo kudasai.این را هم لطفاً.

بخش ۴ — فعل مؤدب و زمان

ستاک فعل ثابت می‌ماند و فقط پایانه (ます) عوض می‌شود: زمان، منفی بودن و دعوت را همین پایانه می‌سازد.

— حال و آیندهٔ مثبت

  • mainichi nihongo o benkyou shimasu.هر روز ژاپنی می‌خوانم.
  • ashita toukyou e ikimasu.فردا به توکیو می‌روم.

— منفی و گذشتهٔ منفی

  • osake o nomimasen.مشروب نمی‌خورم.
  • kinou wa benkyou shimasen deshita.دیروز درس نخواندم.

— دعوت («بیایید …»)

  • issho ni ikimashou.با هم برویم.
  • sukoshi yasumimashou.کمی استراحت کنیم.

— پیشنهاد مؤدبانه

  • koohii o nomimasen ka.قهوه نمی‌نوشید؟ (دعوت)
  • ashita eiga o mimasen ka.فردا فیلم نمی‌بینید؟ (دعوت)

بخش ۵ — صفت‌ها

صفت‌های い خودشان صرف می‌شوند، صفت‌های な مثل اسم رفتار می‌کنند و پیش از اسم با な می‌آیند.

صفت — پایانهٔ جمله

  • kono yama wa takai desu.این کوه بلند است.
  • ano heya wa hiroi desu.آن اتاق بزرگ است.

صفت — مثل اسم + です

  • kono heya wa shizuka desu.این اتاق آرام است.
  • ano hito wa shinsetsu desu.آن شخص مهربان است.

منفی صفت‌ها — /

  • kono hon wa takaku nai desu.این کتاب گران نیست.
  • kono machi wa shizuka ja arimasen.این شهر آرام نیست.

صفت پیش از اسم — توصیف

  • takai yamaکوه بلند
  • shizuka na heyaاتاق آرام

بخش ۶ — وجود و شمارش

«بودن» در ژاپنی دو فعل دارد: あります برای چیزهای بی‌جان و います برای جانداران؛ شمارش هم با شمارنده انجام می‌شود.

— وجود چیزهای بی‌جان

  • tsukue no ue ni hon ga arimasu.روی میز کتاب هست.
  • jikan ga arimasu.وقت دارم.

— وجود جانداران

  • heya ni neko ga imasu.در اتاق گربه هست.
  • eki ni tomodachi ga imasu.در ایستگاه دوستم هست.

ذرهٔ — فاعل و اطلاعات تازه

  • densha ga kimasu.قطار می‌آید.
  • ame ga futte imasu.باران می‌بارد.

شمارنده‌ها — ،

  • ringo o mittsu kudasai.سه سیب لطفاً.
  • gakusei ga futari imasu.دو دانشجو هست.

بخش ۷ — خواستن و توانستن

میل، علاقه، توانایی و اجازه؛ چهار الگویی که در مکالمه بیشتر از همه تکرار می‌شوند.

— مایل بودن

  • nihon ni ikitai desu.می‌خواهم به ژاپن بروم.
  • mizu ga nomitai desu.آب می‌خواهم بنوشم.

/ — علاقه و مهارت

  • watashi wa sushi ga suki desu.من سوشی دوست دارم.
  • kanojo wa uta ga jouzu desu.او در آواز خوب است.

— توانستن

  • nihongo o hanasu koto ga dekimasu.می‌توانم ژاپنی صحبت کنم.
  • koko de shashin o toru koto ga dekimasu ka.اینجا می‌توان عکس گرفت؟

اجازه و ممنوعیت — /

  • koko ni suwatte mo ii desu ka.می‌توانم اینجا بنشینم؟
  • koko de tabako o sutte wa ikemasen.اینجا نباید سیگار کشید.

بخش ۸ — شکل て و پیوند جمله

شکل て دروازهٔ گرامر پیشرفته است: با آن جمله‌ها را به هم وصل می‌کنیم، درخواست می‌سازیم و حالت یا کار جاری را می‌گوییم.

پیوند دو کار با شکل

  • asa okite, gohan o tabemasu.صبح بیدار می‌شوم و غذا می‌خورم.
  • toshokan e itte, benkyou shimasu.به کتابخانه می‌روم و درس می‌خوانم.

— کار جاری و حالت

  • ima hon o yonde imasu.الان کتاب می‌خوانم.
  • toukyou ni sunde imasu.در توکیو زندگی می‌کنم.

— درخواست مؤدبانه

  • koko ni nihongo de kaite kudasai.لطفاً اینجا به ژاپنی بنویسید.
  • yukkuri hanashite kudasai.لطفاً آهسته صحبت کنید.

دلیل — /

  • ame desu kara, ikimasen.چون باران است، نمی‌روم.
  • samui no de, mado o shimemasu.چون سرد است، پنجره را می‌بندم.

بخش ۹ — ترتیب رویدادها

برای گفتن «قبل»، «بعد»، «وقتی» و «همزمان»، فعل پایه در شکل ساده می‌آید و الگو بعد از آن می‌نشیند.

— قبل از

  • neru mae ni, hon o yomimasu.قبل از خواب کتاب می‌خوانم.
  • taberu mae ni, te o araimasu.قبل از غذا دست‌هایم را می‌شویم.

— بعد از

  • shigoto no ato de, eiga o mimasu.بعد از کار فیلم می‌بینم.
  • gohan no ato de, sanpo shimasu.بعد از غذا قدم می‌زنم.

— وقتی که

  • hima na toki, ongaku o kikimasu.وقتی بیکارم موسیقی گوش می‌دهم.
  • kodomo no toki, yoku asobimashita.در کودکی زیاد بازی می‌کردم.

— همزمان با

  • ongaku o kikinagara, benkyou shimasu.در حین گوش دادن به موسیقی درس می‌خوانم.
  • arukinagara, hanashimasu.در حین راه رفتن صحبت می‌کنیم.

بخش ۱۰ — مقایسه و نظر

آخرین قدم چکیده: مقایسهٔ دو چیز، برترین انتخاب، خواستنِ چیزی و گفتن نظر شخصی.

/ — مقایسه

  • natsu yori fuyu no hou ga suki desu.زمستان را بیشتر از تابستان دوست دارم.
  • densha wa basu yori hayai desu.قطار از اتوبوس سریع‌تر است.

— برترین

  • kore ga ichiban oishii desu.این خوشمزه‌ترین است.
  • nihon de ichiban takai yama wa fujisan desu.بلندترین کوه ژاپن فوجی است.

— خواستنِ چیز

  • atarashii kuruma ga hoshii desu.ماشین نو می‌خواهم.
  • motto jikan ga hoshii desu.وقت بیشتری می‌خواهم.

— نظر شخصی

  • ashita wa ame da to omoimasu.فکر می‌کنم فردا باران است.
  • kore wa ii to omoimasu.فکر می‌کنم این خوب است.

بخش اول — جمله‌های پایه و پرسش‌های روزمره

این بخش بر پایهٔ درس‌های آغازین کتاب‌های みんなの にほんご، Marugoto A1 و Japanese for Busy People نوشته شده است: از الگوی سادهٔ «A は B です» و ذرهٔ の تا اشاره با こ・そ・あ・ど، پرسش و پاسخ کوتاه، عددها و پرسش‌های روزمره مثل قیمت، سن، نام، مالکیت و ساعت.

Tip

  • در این بخش هم همهٔ نمونه‌ها فقط با هیراگانا و کاتاکانا نوشته شده‌اند.
  • ذرهٔ は «وا» و ذرهٔ を «او» تلفظ می‌شود؛ روی هر نمونه کلیک کنید تا کپی شود.
  • برای پرسیدن «چند؟» با いくつ و برای قیمت با いくら سر و کار داریم.

۱. الگوی A は B です

ساده‌ترین جملهٔ ژاپنی از دو اسم و です ساخته می‌شود: «A は B です» یعنی «A، B است». は نقش فاعل/موضوع را نشان می‌دهد و です لحن مؤدب می‌سازد.

هستهٔ جمله:

  • watashi wa gakusei desu.من دانشجو هستم.
  • miraa-san wa kaishain desu.آقای می‌لر کارمند شرکت است.
  • kore wa hon desu.این کتاب است.
  • watashi wa nihongo no sensei desu.من معلم زبان ژاپنی هستم.

منفی: /

  • watashi wa nihonjin de wa arimasen.من ژاپنی نیستم.
  • kore wa watashi no hon ja arimasen.این کتاب من نیست.
  • miraa-san wa gakusei de wa arimasen.آقای می‌لر دانشجو نیست.

پرسشی کردن جمله با

  • anata wa gakusei desu ka.دانشجو هستید؟
  • kore wa enpitsu desu ka.این مداد است؟
  • miraa-san wa amerikajin desu ka.آقای می‌لر آمریکایی است؟

— به جای は، برای «هم»

  • watashi mo gakusei desu.من هم دانشجو هستم.
  • kore mo watashi no hon desu.این هم کتاب من است.

۲. ذرهٔ の — مالکیت و پیوند

の دو اسم را به هم می‌چسباند: «اسم دومِ اسم اول». همین یک ذره هم مالکیت را می‌سازد، هم دسته و نوع را، و هم می‌تواند جای اسم را بگیرد («مالِ …»).

مالکیت:

  • kore wa watashi no kaban desu.این کیف من است.
  • are wa sensei no kuruma desu.آن ماشین معلم است.
  • kore wa miraa-san no kasa desu.این چتر آقای می‌لر است.

پیوند دو اسم — دسته، نوع و وابستگی

  • ano hito wa nihongo no sensei desu.آن شخص معلم زبان ژاپنی است.
  • watashi wa daigaku no gakusei desu.من دانشجوی دانشگاه هستم.
  • kore wa nihon no okashi desu.این شیرینی ژاپنی است.

«مالِ …» — の بدون اسم

  • kore wa watashi no desu.این مال من است.
  • sono kasa wa dare no desu ka.آن چتر مال کیست؟
  • kono hon wa sensei no desu.این کتاب مال معلم است.

۳. اشاره: これ・この・ここ

همهٔ واژه‌های اشاره در یک شبکهٔ چهارتایی جا می‌گیرند: こ برای چیزِ نزدیک گوینده، そ برای نزدیک شنونده، あ برای دور از هر دو، و ど برای پرسش.

جدول こ・そ・あ・ど

دسته こ そ あ ど
چیز
چیز + اسم
جا
جهت / مؤدب

— خودِ چیز

  • kore wa watashi no hon desu.این کتاب من است.
  • sore wa nan desu ka.آن چیست؟
  • are wa eki desu.آن ایستگاه است.
  • dore ga anata no kaban desu ka.کدام کیف شماست؟

+ اسم

  • kono hon wa omoshiroi desu.این کتاب جالب است.
  • sono kaban wa watashi no desu.آن کیف مال من است.
  • ano hito wa dare desu ka.آن شخص کیست؟
  • dono densha desu ka.کدام قطار؟

— مکان

  • koko wa watashi no heya desu.اینجا اتاق من است.
  • soko wa shokudou desu.آنجا غذاخوری است.
  • asoko wa toire desu.آن‌طرف دستشویی است.
  • eki wa doko desu ka.ایستگاه کجاست؟

— جهت و لحن مؤدب

  • kochira wa miraa-san desu.ایشون آقای می‌لر هستند.
  • jimusho wa sochira desu.دفتر آن طرف است.
  • densha wa achira desu.قطار آن طرف است.
  • otearai wa dochira desu ka.دستشویی کجاست؟ (مؤدبانه)

۴. پرسش، پاسخ و تکرار

هر جملهٔ خبری با か پرسش می‌شود. پاسخ کوتاه با はい / いいえ می‌آید و اگر جمله را نفهمیدیم، با یک عبارت کوتاه درخواست تکرار می‌کنیم.

پاسخ کوتاه: /

  • gakusei desu ka. — hai, sou desu.دانشجو هستید؟ — بله، همین‌طور است.
  • gakusei desu ka. — iie, chigaimasu.دانشجو هستید؟ — نه، این‌طور نیست.
  • miraa-san desu ka. — hai, miraa desu.آقای می‌لر هستید؟ — بله، می‌لر هستم.
  • nihonjin desu ka. — iie, amerikajin desu.ژاپنی هستید؟ — نه، آمریکایی هستم.

/ — واکنش کوتاه

  • sou desu ka.آهان، این‌طور. (تأیید شنیدن)
  • sou desu ne.بله، درست است. (هم‌دلی)

«متوجه نشدم» — درخواست تکرار

  • sumimasen, mou ichido onegai shimasu.ببخشید، یک بار دیگر لطفاً.
  • yukkuri hanashite kudasai.لطفاً آهسته صحبت کنید.
  • sumimasen, nan desu ka.ببخشید، چی فرمودید؟
  • hai, wakarimashita.بله، فهمیدم.

واژه‌های پرسشی:

  • kore wa nan desu ka.این چیست؟
  • ano hito wa dare desu ka.آن شخص کیست؟
  • toire wa doko desu ka.دستشویی کجاست؟
  • tesuto wa itsu desu ka.امتحان چه زمانی است؟
  • kore wa ikura desu ka.این چند است؟

۵. عددها و پرسش‌های روزمره

با عددها می‌توان قیمت، سن، ساعت، شمارهٔ تلفن و تعداد را پرسید. شمارنده بسته به نوع چیز عوض می‌شود: にん برای افراد، まい برای چیزهای تخت، だい برای وسایل، さつ برای کتاب و ぼん برای چیزهای باریک.

عددهای پایه

عدد خواندن عدد خواندن
۱۶
۲۷
۳۸
۴۹
۵۱۰
۱۰۰۱۰۰۰
۳۰۰۳۰۰۰
۶۰۰۸۰۰۰
۸۰۰۱۰۰۰۰

شمارنده‌ها:

شمارنده برای ۱ ۲ ۳ ۴
افراد
کاغذ، تمبر، بشقاب
ماشین و دستگاه
کتاب و دفتر
قلم، بطری، چتر
  • kaigishitsu ni 3 nin imasu.در اتاق جلسه سه نفر هستند.
  • kitte o 5 mai kudasai.پنج تمبر لطفاً.
  • kuruma ga 2 dai arimasu.دو ماشین هست.
  • hon o 4 satsu kaimashita.چهار کتاب خریدم.
  • pen o 3 bon kudasai.سه خودکار لطفاً.

/ — چند است؟ چند تا هست؟

  • kore wa ikura desu ka. — 300 en desu.این چند است؟ — سیصد ین.
  • zenbu de ikura desu ka. — 1200 en desu.روی هم چند می‌شود؟ — هزار و دویست ین.
  • mikan wa ikutsu arimasu ka. — mittsu arimasu.چند پرتقال هست؟ — سه تا.

— چند سالتان است؟

  • oikutsu desu ka. — 20 sai desu.چند سالتان است؟ — بیست سال.
  • otousan wa nansai desu ka. — 52 sai desu.پدرتان چند سال دارد؟ — پنجاه و دو سال.
  • watashi wa 18 sai desu.من هجده سال دارم.

نام، شغل و زادگاه

  • onamae wa nan desu ka. — maiku miraa desu.اسمتان چیست؟ — مایک می‌لر.
  • oshigoto wa nan desu ka. — kaishain desu.کارتان چیست؟ — کارمند شرکت هستم.
  • doko kara kimashita ka. — amerika kara kimashita.از کجا آمده‌اید؟ — از آمریکا آمده‌ام.
  • okuni wa dochira desu ka. — oosutoraria desu.اهل کجا هستید؟ — استرالیا.

مالِ کیست؟ / مال شماست؟

  • kore wa dare no kaban desu ka. — watashi no desu.این کیف کیست؟ — مال من.
  • sono pen wa dare no desu ka. — miraa-san no desu.آن خودکار مال کیست؟ — مال آقای می‌لر.
  • kore wa anata no hon desu ka. — hai, watashi no desu.این کتاب شماست؟ — بله، مال من است.
  • iie, watashi no ja arimasen.نه، مال من نیست.

این یا آن؟ A یا B؟ —

  • kore ka sore, dochira ga ii desu ka.این یا آن، کدام بهتر است؟
  • koohii ka koucha, dochira ni shimasu ka.قهوه یا چای، کدام را می‌خواهید؟
  • eiga wa suki desu ka, soretomo ongaku desu ka.فیلم را دوست دارید یا موسیقی؟
  • kono shatsu to ano shatsu to, dochira ga suki desu ka.این پیراهن یا آن پیراهن، کدام را بیشتر دوست دارید؟

— ساعت چند است؟ (ده نمونه)

  • ima nanji desu ka.الان ساعت چند است؟
  • ima kuji desu.ساعت نه است.
  • ima kuji han desu.ساعت نه و نیم است.
  • ima juuniji desu.ساعت دوازده است.
  • ima gogo sanji desu.ساعت سه بعدازظهر است.
  • ima asa shichiji desu.ساعت هفت صبح است.
  • ima yoru hachiji desu.ساعت هشت شب است.
  • ima niji juugo fun desu.ساعت دو و پانزده دقیقه است.
  • ima rokuji chotto mae desu.کمی پیش از ساعت شش است.
  • ima juuji sukoshi sugi desu.کمی بعد از ساعت ده است.
  • ima gozen shichiji han desu.ساعت هفت و نیم صبح است.

… — از چه ساعتی تا چه ساعتی

  • 9 ji kara 5 ji made hatarakimasu.از ساعت نه تا پنج کار می‌کنم.
  • nanji kara nanji made desu ka. — 9 ji kara 5 ji made desu.از چه ساعتی تا چه ساعتی است؟ — از نه تا پنج.
  • 12 ji kara 1 ji made hiruyasumi desu.از دوازده تا یک استراحت ناهار است.
  • getsuyoubi kara kinyoubi made benkyou shimasu.از دوشنبه تا جمعه درس می‌خوانم.
  • uchi kara eki made 15 fun kakarimasu.از خانه تا ایستگاه پانزده دقیقه طول می‌کشد.

«کیه؟»، «کجاست؟» و شمارهٔ تلفن

  • dare desu ka. — miraa-san desu.کیست؟ — آقای می‌لر.
  • ano hito wa dare desu ka. — watashi no sensei desu.آن شخص کیست؟ — معلم من است.
  • denwa bangou wa nanban desu ka. — 090 no 1234 no 5678 desu.شمارهٔ تلفنتان چیست؟ — ۰۹۰ ۱۲۳۴ ۵۶۷۸.
  • kaigishitsu wa doko desu ka. — 2 kai desu.اتاق جلسه کجاست؟ — طبقهٔ دوم.
  • kurasu ni nannin imasu ka. — 10 nin imasu.در کلاس چند نفر هستند؟ — ده نفر.

بخش دوم — فعل، ذره و زمان (درس ۶ تا ۱۲)

از این بخش جمله‌ها با فعل ساخته می‌شوند: گروه فعلی، ذره‌ای که نقش اسم را روشن می‌کند، زمان و منفی‌کردن، وجود و شمارش. ترتیب مطالب همان ترتیب درس‌های ۶ تا ۱۲ کتاب みんなの日本語 ۱ است.

Tip

  • فعل همیشه آخر جمله می‌آید؛ هر اسمی که پیش از فعل می‌آید با یک ذره نقش می‌گیرد.
  • شکل ます مؤدب است و در کلاس، محل کار و با غریبه‌ها به‌کار می‌رود.
  • روی هر نمونهٔ ژاپنی کلیک کنید تا در کلیپ‌بورد کپی شود.

۱. سه گروه فعل و شکل ます

همهٔ فعل‌های ژاپنی در سه گروه جا می‌گیرند. گروه را از شکل ساده (辞書形) می‌شناسیم و همین گروه تعیین می‌کند شکل ます چگونه ساخته شود.

گروه ۱ (u-فعل / 五段)

  • nomu → nomimasuنوشیدن → می‌نوشم
  • kaku → kakimasuنوشتن → می‌نویسم
  • hanasu → hanashimasuصحبت کردن → صحبت می‌کنم

آخرین حرف از خط う به خط い همان ردیف می‌رود و ます می‌گیرد: のむ → のみ + ます.

گروه ۲ (ru-فعل / 一段)

  • taberu → tabemasuخوردن → می‌خورم
  • miru → mimasuدیدن → می‌بینم
  • okiru → okimasuبیدار شدن → بیدار می‌شوم

فقط る حذف و ます اضافه می‌شود.

بی‌قاعده — فقط دو فعل

  • suru → shimasuانجام دادن → انجام می‌دهم
  • kuru → kimasuآمدن → می‌آیم

فعل いく (رفتن) هرچند به る ختم می‌شود گروه ۱ است: いく → いきます.

چهار زمانِ ます

زمان مثبت منفی
حال و آینده
گذشته
  • mainichi gakkou e ikimasu.هر روز به مدرسه می‌روم.
  • kinou wa doko mo ikimasen deshita.دیروز هیچ‌جا نرفتم.

۲. ذره‌های を، に، で و へ

چهار ذره‌ای که بیشترین بار معنایی جمله را می‌کشند: مفعول، مقصد و زمان، محل انجام کار و جهت.

ذرهٔ — مفعول مستقیم

  • gohan o tabemasu.غذا می‌خورم.
  • hon o yomimasu.کتاب می‌خوانم.
  • ongaku o kikimasu.موسیقی گوش می‌دهم.

を همیشه «او» تلفظ می‌شود، نه «و».

ذرهٔ — زمان، مقصد و گیرنده

  • shichiji ni okimasu.ساعت هفت بیدار می‌شوم.
  • gakkou ni ikimasu.به مدرسه می‌روم.
  • sensei ni aimasu.معلم را می‌بینم.

با فعل‌های حرکت (いく، くる، かえる) هم に و هم へ درست است.

ذرهٔ — محل انجام کار، ابزار و زبان

  • toshokan de benkyou shimasu.در کتابخانه درس می‌خوانم.
  • densha de ikimasu.با قطار می‌روم.
  • nihongo de hanashimasu.به ژاپنی صحبت می‌کنم.

ذرهٔ — جهت حرکت

  • nihon e ikimasu.به ژاپن می‌روم.
  • uchi e kaerimasu.به خانه برمی‌گردم.

へ «اِ» خوانده می‌شود.

تفاوت و — بودن یا انجام دادن

  • gakkou ni imasu.در مدرسه هستم.
  • gakkou de benkyou shimasu.در مدرسه درس می‌خوانم.

に جای «بودن» است و で جای «انجام دادن کار».

۳. گذشته، منفی و پرسش

پایانهٔ ます با ました و ません زمان و منفی را می‌سازد؛ か هم جمله را پرسشی می‌کند.

— گذشتهٔ مثبت

  • kinou eiga o mimashita.دیروز فیلم دیدم.
  • senshuu tomodachi ni aimashita.هفتهٔ پیش دوستم را دیدم.

و

  • osake o nomimasen.مشروب نمی‌خورم.
  • kinou wa benkyou shimasen deshita.دیروز درس نخواندم.

پرسش و پاسخ کوتاه

  • kinou nani o shimashita ka.دیروز چه کار کردید؟
  • denwa o kakemashita.تلفن زدم.

در پاسخ کوتاه، فعل اصلی تکرار می‌شود: はい、みました / いいえ、みませんでした.

۴. وجود: あります و います

«بودن» در ژاپنی دو فعل دارد: あります برای چیزهای بی‌جان و います برای جانداران. جای چیز با に و خودِ چیز با が می‌آید.

— چیزهای بی‌جان

  • tsukue no ue ni hon ga arimasu.روی میز کتاب هست.
  • koko ni posuto ga arimasu.اینجا صندوق پست هست.
  • jikan ga arimasu.وقت دارم.

— جانداران

  • heya ni neko ga imasu.در اتاق گربه هست.
  • eki ni tomodachi ga imasu.در ایستگاه دوستم هست.
  • kurasu ni gakusei ga sanjuunin imasu.در کلاس سی دانشجو هست.

واژه‌های مکان با

واژه معنی واژه معنی
رویزیر
جلویپشت
داخلبیرون
کناربین
نزدیکپهلوی
  • eki no mae ni ginkou ga arimasu.جلوی ایستگاه بانک هست.
  • tsukue no shita ni kaban ga arimasu.زیر میز کیف هست.

۵. شمارنده‌ها و عددها

در ژاپنی هر دسته از چیزها شمارندهٔ خودش را دارد. شمارنده پس از عدد و پیش از فعل می‌آید و بسته به صدا تغییر می‌کند.

شمارنده‌های پرکاربرد

شمارنده برای ۱ / ۲ / ۳
چیزهای عمومی
افراد
کاغذ، بشقاب، پیراهن
چیزهای باریک: قلم، بطری
لیوان و فنجان
کتاب و دفتر
ماشین و دستگاه
طبقه

شمارنده در جمله

  • ringo o mittsu kudasai.سه سیب لطفاً.
  • kami o nimai kudasai.دو برگ کاغذ لطفاً.
  • biiru o sanbon kudasai.سه بطری آبجو لطفاً.
  • hon o yonsatsu kaimashita.چهار کتاب خریدم.

ترتیب جمله عوض نمی‌شود: مفعول + を + عدد + شمارنده + فعل.

۶. علاقه و مهارت: すき・きらい・じょうず・へた

این چهار واژه صفت‌اند و مفعولشان با が می‌آید. برای شدت، とても و ぜんぜん (با منفی) به‌کار می‌رود.

علاقه: /

  • watashi wa sushi ga suki desu.من سوشی دوست دارم.
  • kodomo wa niku ga kirai desu.بچه گوشت دوست ندارد.
  • watashi wa neko ga totemo suki desu.من گربه را خیلی دوست دارم.

مهارت: /

  • kanojo wa uta ga jouzu desu.او در آواز خوب است.
  • watashi wa uta ga heta desu.من در آواز ضعیفم.

برای تعریف از دیگری じょうず، برای خودمان معمولاً とくい (مسلط) به‌کار می‌رود.

۷. خواستن: たいです و ほしいです

برای خواستنِ انجام یک کار از たい و برای خواستنِ یک چیز از ほしい استفاده می‌شود؛ هر دو مثل صفت い صرف می‌شوند.

— می‌خواهم … کنم

  • nihon ni ikitai desu.می‌خواهم به ژاپن بروم.
  • mizu ga nomitai desu.می‌خواهم آب بنوشم.
  • ashita wa hayaku kaeritai desu.فردا می‌خواهم زود برگردم.

منفی: たくないです، گذشته: たかったです، گذشتهٔ منفی: たくなかったです.

— چیزی را می‌خواهم

  • atarashii kuruma ga hoshii desu.ماشین نو می‌خواهم.
  • motto jikan ga hoshii desu.وقت بیشتری می‌خواهم.

برای خواستنِ کار از دیگری: 〜てほしいです (بخش چهارم).

۸. دعوت: ましょう، ませんか و ましょうか

سه شکل برای پیشنهاد و دعوت. تفاوتشان در میزان مؤدبانه بودن و در این است که پیشنهاد کار را خودمان می‌کنیم یا با طرف مقابل.

— بیایید …

  • issho ni ikimashou.با هم برویم.
  • sukoshi yasumimashou.کمی استراحت کنیم.

— دعوت مؤدبانه

  • koohii o nomimasen ka.قهوه نمی‌نوشید؟ (دعوت)
  • ashita eiga o mimasen ka.فردا فیلم نمی‌بینید؟ (دعوت)

این شکل مودبانه‌تر از ましょう است، چون حق انتخاب به طرف مقابل می‌دهد.

— پیشنهاد کمک

  • watashi ga tetsudaimashou ka.کمک کنم؟
  • mado o akemashou ka.پنجره را باز کنم؟

۹. شکل て — ساخت و درخواست

شکل て دروازهٔ گرامر ژاپنی است: با آن جمله‌ها را وصل می‌کنیم، درخواست می‌سازیم، اجازه می‌گیریم و حالت می‌گوییم.

قاعدهٔ ساخت

پایانهٔ ساده شکل て مثال
う・つ・るって /
む・ぶ・ぬんで
くいて
ぐいで
すして
گروه ۲ (る)て
するして
くるきて
いくいって

قاعدهٔ حافظه: て-form برای う・つ・る «って»، برای む・ぶ・ぬ «んで»، و بقیه صدای ردیف خود را می‌گیرند.

— لطفاً … کنید

  • koko ni suwatte kudasai.لطفاً اینجا بنشینید.
  • yukkuri hanashite kudasai.لطفاً آهسته صحبت کنید.
  • kore o mite kudasai.لطفاً این را ببینید.

۱۰. ています — کار جاری و حالت

با شکل て + います دو چیز می‌گوییم: کاری که همین حالا در جریان است، و حالتی که مدتی ادامه دارد.

کارِ در جریان

  • ima hon o yonde imasu.الان کتاب می‌خوانم.
  • ame ga futte imasu.باران می‌بارد.

حالتی که ادامه دارد

  • toukyou ni sunde imasu.در توکیو زندگی می‌کنم.
  • kekkon shite imasu.ازدواج کرده‌ام.
  • watashi wa megane o kakete imasu.من عینک می‌زنم.

در فارسی گاهی «زندگی می‌کنم» و گاهی «ازدواج کرده‌ام» ترجمه می‌شود؛ هر دو یک الگو دارند.

۱۱. اجازه و منع: てもいいですか / てはいけません

برای پرسیدن اجازه و گفتن ممنوعیت، شکل て با もいい و はいけません ترکیب می‌شود.

— اجازه می‌دهید؟

  • koko ni suwatte mo ii desu ka.می‌توانم اینجا بنشینم؟
  • shashin o totte mo ii desu ka.می‌توانم عکس بگیرم؟

پاسخ مثبت: はい、いいです/どうぞ. پاسخ منفی مؤدبانه: すみません、ちょっと…

— نباید

  • koko de tabako o sutte wa ikemasen.اینجا نباید سیگار کشید.
  • kono mizu wa nonde wa ikemasen.این آب را نباید نوشید.

۱۲. から・まで・ごろ・ぐらい・だけ

این پنج واژه بازه، تقریب و محدودیت را می‌سازند و در مکالمهٔ روزمره بسیار پرکاربردند.

… — از … تا …

  • kuji kara goji made hatarakimasu.از ساعت نه تا پنج کار می‌کنم.
  • uchi kara eki made juugo fun kakarimasu.از خانه تا ایستگاه پانزده دقیقه طول می‌کشد.

و — حدود

  • sanji goro kaerimasu.حدود ساعت سه برمی‌گردم.
  • sen en gurai desu.حدود هزار ین است.

ごろ برای زمان، ぐらい برای مقدار و مدت.

— فقط

  • mizu dake nomimasu.فقط آب می‌نوشم.
  • kyou dake yasumimasu.فقط امروز استراحت می‌کنم.

بخش سوم — الگوهای کامل N5 (درس ۱۳ تا ۲۵)

در این بخش همهٔ الگوهای لازم برای آزمون JLPT N5 و پایان کتاب みんなの日本語 ۱ جمع شده است: شکل ない، شکل た، شرطی، مقایسه، نقل قول، دلیل و درخواست مؤدبانه.

Tip

  • پیش از هر الگو، شکل سادهٔ فعل (辞書形/ない形/た形) را بشناسید؛ بیشتر الگوها روی همان سوار می‌شوند.
  • در جمله‌های مرکب، جملهٔ پیرو همیشه پیش از جملهٔ اصلی می‌آید و فعل اصلی آخر است.
  • الگوهای این بخش را با هم تمرین کنید؛ مثلاً たら + つもり + とおもいます یک جملهٔ طبیعی می‌سازد.

۱. پنج الگوی شکل て: てから، てみる، ておく، てしまう، てある

این پنج الگو بیشترین کاربرد را در مکالمه دارند و هر کدام معنی دقیق خودشان را می‌سازند.

— پس از انجام …

  • asagohan o tabete kara, gakkou e ikimasu.پس از خوردن صبحانه به مدرسه می‌روم.
  • shukudai o shite kara, geemu o shimasu.بعد از انجام تکلیف بازی می‌کنم.

— امتحان کردن

  • kono kusuri o nonde mite kudasai.لطفاً این دارو را امتحان کنید.
  • atarashii resutoran ni itte mimashita.رستوران جدید را امتحان کردم.

— از پیش آماده کردن

  • mado o akete oite kudasai.لطفاً پنجره را باز بگذارید.
  • denki o keshite okimasu.چراغ را خاموش می‌کنم (از قبل).

— کامل شدن یا افسوس

  • densha no naka de kasa o wasurete shimaimashita.در قطار چترم را جا گذاشتم.
  • keeki o zenbu tabete shimaimashita.تمام کیک را خوردم.

— حالتی که کسی ایجاد کرده

  • mado ga akete arimasu.پنجره باز گذاشته شده است.
  • tsukue ni hon ga oite arimasu.روی میز کتاب گذاشته شده است.

てある با فعل متعدی و ذرهٔ が می‌آید؛ ています با فعل لازم و ذرهٔ が: まどが しまっています.

۲. شکل ない و بایدها

شکل ない سادهٔ منفی است و پایهٔ سه الگوی مهم: باید، لازم نیست و … نکنید.

قاعدهٔ ساخت

گروه قاعده مثال
گروه ۱پایانه به خط あ + ない /
گروه ۲る → ない
するしない
くるこない
いくいかない

— باید

  • mainichi benkyou shinakereba narimasen.هر روز باید درس بخوانم.
  • kusuri o nomanakereba narimasen.باید دارو بخورم.

— لازم نیست

  • ashita wa konakute mo ii desu.فردا لازم نیست بیایید.
  • okane wa harawanakute mo ii desu.لازم نیست پول بدهید.

— لطفاً … نکنید

  • shinpai shinaide kudasai.لطفاً نگران نباشید.
  • koko ni wa hairanaide kudasai.لطفاً اینجا وارد نشوید.

۳. شکل ساده (辞書形) و کاربردهایش

شکل ساده همان شکلی است که در فرهنگ لغت می‌آید و پیش از الگوهای こと، まえに و ために می‌نشیند.

— توانستن

  • nihongo o hanasu koto ga dekimasu.می‌توانم ژاپنی صحبت کنم.
  • koko de shashin o toru koto ga dekimasu ka.اینجا می‌توان عکس گرفت؟

— دوست داشتنِ کار

  • watashi wa eiga o miru koto ga suki desu.من فیلم دیدن را دوست دارم.
  • kare wa ryouri o suru koto ga suki desu.او آشپزی کردن را دوست دارد.

— پیش از

  • neru mae ni, hon o yomimasu.پیش از خواب کتاب می‌خوانم.
  • taberu mae ni, te o araimasu.پیش از غذا دست‌هایم را می‌شویم.

— برایِ (هدف)

  • nihon e iku tame ni, okane o tamete imasu.برای رفتن به ژاپن پول جمع می‌کنم.
  • kenkou no tame ni, mainichi arukimasu.برای سلامت هر روز پیاده‌روی می‌کنم.

برای اسم: 〜のために؛ برای فعل: 〜るために.

۴. شکل た — تجربه، ترتیب و تازگی

شکل た گذشتهٔ ساده است و سه الگوی کاربردی می‌سازد: تجربه، بعد از انجام کار، و کاری که همین حالا تمام شده.

— تجربه دارم

  • fujisan ni nobotta koto ga arimasu.تجربهٔ صعود به فوجی را دارم.
  • nihon ryouri o tsukutta koto ga arimasu.قبلاً غذای ژاپنی پخته‌ام.

برای تجربهٔ منفی: 〜たことがありません.

— بعد از

  • shigoto no ato de, eiga o mimasu.بعد از کار فیلم می‌بینم.
  • gohan o tabeta ato de, sanpo shimasu.بعد از غذا قدم می‌زنم.

با اسم: 〜のあとで؛ با فعل: 〜たあとで.

— همین حالا

  • tatta ima gohan o tabeta bakari desu.همین حالا غذا خوردم.
  • nihon ni kita bakari desu.تازه به ژاپن آمده‌ام.

たばかり از نظر گوینده «کم» است، نه از نظر ساعت.

۵. ながら — همزمان با

دو کار همزمان را به هم وصل می‌کند؛ کارِ اصلی در جملهٔ پایانی می‌آید.

— در حین …

  • ongaku o kikinagara, benkyou shimasu.در حین گوش دادن به موسیقی درس می‌خوانم.
  • arukinagara, hanashimasu.در حین راه رفتن صحبت می‌کنیم.

فاعل هر دو کار یکی است: わたしは おんがくを ききながら べんきょうします.

۶. とき و あいだ — زمان

とき برای «وقتی که» و あいだ برای «در فاصلهٔ زمانی که» به‌کار می‌رود.

— وقتی که

  • hima na toki, ongaku o kikimasu.وقتی بیکارم موسیقی گوش می‌دهم.
  • gakusei no toki, yoku benkyou shimashita.در دوران دانشجویی زیاد درس می‌خواندم.
  • nihon e iku toki, kamera o kaimasu.وقتی به ژاپن می‌روم دوربین می‌خرم.

پیش از とき: صفت な + な، اسم + の، فعل شکل ساده.

/

  • watashi ga rusu no aida, neko ga nete imashita.تا من نبودم گربه خوابیده بود.
  • densha ni notte iru aida ni, hon o yomimashita.در فاصلهٔ سوار بودن در قطار کتاب خواندم.

あいだ = در تمام آن بازه؛ あいだに = در نقطه‌ای از آن بازه.

۷. شرطی پایه: と و たら

دو شرطی پرکاربرد N5: と برای نتیجهٔ طبیعی و たら برای «اگر/وقتی» عمومی.

— هر وقت …، آن‌گاه …

  • haru ni naru to, sakura ga sakimasu.وقتی بهار می‌شود شکوفه‌ها باز می‌شوند.
  • kono botan o osu to, doa ga hirakimasu.با فشردن این دکمه در باز می‌شود.

بعد از と معمولاً درخواست یا قصد شخصی نمی‌آید.

— اگر/وقتی

  • ame ga futtara, ikimasen.اگر باران بیاید نمی‌روم.
  • ie ni tsuitara, denwa shimasu.وقتی به خانه رسیدم تلفن می‌کنم.
  • yasukattara, kaimasu.اگر ارزان باشد می‌خرم.

۸. تغییر: 〜くなる و 〜になる

صفت い به く و صفت な به に تبدیل می‌شود؛ با なる تغییر خودبه‌خود و با する تغییرِ ایجادشده را می‌گوییم.

صفت → + なる/する

  • samuku narimashita.هوا سرد شد.
  • oto o chiisaku shite kudasai.لطفاً صدا را کم کنید.

صفت → + なる/する

  • genki ni narimashita.حالم خوب شد.
  • heya o kirei ni shite kudasai.لطفاً اتاق را تمیز کنید.

۹. مقایسه و برترین

چهار الگوی مقایسه: より، のほうが، ほど〜ない و いちばん.

— از … (بیشتر)

  • densha wa basu yori hayai desu.قطار از اتوبوس سریع‌تر است.
  • kotoshi wa kyonen yori atsui desu.امسال از پارسال گرم‌تر است.

— … بیشتر/بهتر

  • natsu yori fuyu no hou ga suki desu.زمستان را بیشتر از تابستان دوست دارم.
  • basu yori densha no hou ga benri desu.قطار از اتوبوس راحت‌تر است.

… — به اندازهٔ … نیست

  • kyou wa kinou hodo atsuku nai desu.امروز به اندازهٔ دیروز گرم نیست.

— برترین

  • nihon de ichiban takai yama wa fujisan desu.بلندترین کوه ژاپن فوجی است.
  • kore ga ichiban oishii desu.این خوشمزه‌ترین است.

۱۰. قصد و برنامه: つもり، よてい، とおもいます

برای گفتن برنامهٔ شخصی، برنامهٔ قطعی و نظر شخصی سه الگوی متفاوت داریم.

— قصد دارم

  • rainen nihon e iku tsumori desu.قصد دارم سال بعد به ژاپن بروم.
  • ashita wa doko mo ikanai tsumori desu.قصد دارم فردا هیچ‌جا نروم.

— برنامه

  • ashita wa kaigi no yotei desu.فردا برنامهٔ جلسه دارم.
  • raigetsu ryokou suru yotei desu.ماه بعد برنامهٔ سفر دارم.

— فکر می‌کنم

  • ashita wa ame da to omoimasu.فکر می‌کنم فردا باران است.
  • kore wa ii to omoimasu.فکر می‌کنم این خوب است.

پیش از と، فعل و صفت شکل ساده و اسم + だ می‌آید.

۱۱. دلیل و تقابل: から، ので، のに، けど

چهار واژهٔ پیوند که رابطهٔ دو جمله را می‌گویند: دلیل، دلیل نرم، انتظار برخلاف انتظار و تقابل گفتاری.

— چون (صریح)

  • ame desu kara, ikimasen.چون باران است نمی‌روم.
  • jikan ga arimasen kara, takushii de ikimasu.چون وقت ندارم با تاکسی می‌روم.

— چون (نرم‌تر)

  • samui node, mado o shimemasu.چون سرد است پنجره را می‌بندم.
  • youji ga aru node, kaerimasu.چون کاری دارم برمی‌گردم.

— با اینکه

  • benkyou shita noni, tesuto ga dekimasen deshita.با اینکه درس خواندم، در امتحان موفق نشدم.
  • yasumi na noni, hatarakimasu.با اینکه تعطیل است کار می‌کنم.

— ولی (گفتاری)

  • samui kedo, dekakemasu.سرد است ولی بیرون می‌روم.
  • suki da kedo, tabemasen.دوست دارم ولی نمی‌خورم.

۱۲. そうです — به نظر می‌رسد

با そうです ظاهرِ یک چیز را حدس می‌زنیم؛ شکلش با صفت い و な متفاوت است.

— به نظر می‌رسد

  • kono keeki wa oishisou desu.این کیک خوشمزه به نظر می‌رسد.
  • ame ga furisou desu.به نظر می‌رسد باران بیاید.
  • sono kaban wa takasou desu.آن کیف گران به نظر می‌رسد.

صفت い: い حذف می‌شود (おいしい → おいしそう). ない → なさそう؛ いい → よさそう؛ صفت な بدون تغییر می‌آید.

۱۳. دادن و گرفتن: あげる، くれる، もらう

جهت هدیه یا خدمت مهم است: あげる از من به دیگری، くれる از دیگری به من، もらう دریافتِ من.

— من به دیگری می‌دهم

  • watashi wa kouhai ni enpitsu o agemashita.به همکارِ تازه‌ام مداد دادم.
  • tomodachi ni hon o agemasu.به دوستم کتاب می‌دهم.

— دیگری به من می‌دهد

  • tomodachi wa watashi ni hon o kuremashita.دوستم به من کتاب داد.
  • chichi wa watashi ni tokei o kuremashita.پدرم به من ساعت داد.

— من از دیگری می‌گیرم

  • watashi wa tomodachi ni hon o moraimashita.از دوستم کتاب گرفتم.
  • sensei ni mo oshiete moraimashita.از معلم هم یاد گرفتم.

شکل て: خدمت و لطف

  • watashi wa tomodachi ni eigo o oshiete agemashita.به دوستم انگلیسی یاد دادم.
  • tomodachi ga tetsudatte kuremashita.دوستم کمکم کرد.
  • sensei ni naoshite moraimashita.معلم آن را برایم اصلاح کرد.

۱۴. شکل ساده (普通形) و گفتار دوستانه

شکل ساده همان شکل بدون ます و です است؛ در گفتار دوستانه، در جملهٔ پیرو و پیش از الگوها به‌کار می‌رود.

جدول تبدیل

مؤدب ساده

گفتار دوستانه

  • ashita, doko iku?فردا کجا می‌روی؟
  • kore, taberu?این را می‌خوری؟
  • ima, nani shiteru no?الان چه کار می‌کنی؟

در گفتار ساده ている به てる کوتاه می‌شود: している → してる.

۱۵. んです — توضیح و دلیل

با んです جمله رنگ توضیح می‌گیرد: گوینده دلیل، زمینه یا کشف خود را بیان می‌کند.

— ماجرا این است که …

  • doushita n desu ka. — chotto netsu ga aru n desu.چه شده؟ — یک کم تب دارم.
  • doushite yasunda n desu ka. — youji ga atta n desu.چرا مرخصی گرفتید؟ — کاری داشتم.

پیش از んです: فعل شکل ساده، صفت い، صفت な + な، اسم + な.

۱۶. すぎる، やすい و にくい

سه پسوند که به ریشهٔ فعل یا صفت می‌چسبند و معنی دقیق‌تری می‌دهند.

— بیش از حد

  • kono fuku wa takasugimasu.این لباس خیلی گران است.
  • yuube tabesugimashita.دیشب زیاد خوردم.

/ — آسان/سخت

  • kono hon wa yomiyasui desu.این کتاب آسان‌خوان است.
  • kono michi wa wakarinikui desu.این راه سخت فهمیده می‌شود.

۱۷. درخواست مؤدبانه: ていただけませんか

در فروشگاه، اداره و مهمانی از این شکل‌ها استفاده می‌شود؛ مؤدبانه‌تر از てください.

  • chotto matte itadakemasen ka.می‌شود کمی صبر کنید؟
  • mou ichido itte itadakemasen ka.می‌شود یک بار دیگر بگویید؟

  • kore o mite kudasaimasen ka.می‌شود این را ببینید؟
  • koko ni namae o kaite kudasaimasen ka.می‌شود اینجا نامتان را بنویسید؟

۱۸. حدس: でしょう و かもしれません

برای بیان احتمال، از でしょう (احتمال بالا) و かもしれません (احتمال کمتر) استفاده می‌شود.

— احتمالاً

  • ashita wa ame deshou.فردا احتمالاً باران است.
  • kare wa mou uchi ni iru deshou.او احتمالاً الان خانه است.

— شاید

  • kare wa mou uchi ni iru kamoshiremasen.شاید او الان خانه باشد.
  • kono mise wa ninki kamoshiremasen.شاید این مغازه محبوب باشد.

بخش چهارم — توانایی، اراده، شرط و جهت (درس ۲۶ تا ۳۸)

در سطح N4 شکل‌های فعل گسترده می‌شوند: توانایی، اراده، مجهول، سببی و شرطی. این بخش همان جایی است که جمله‌های خبری و رسمی ژاپنی ساخته می‌شوند.

Tip

  • همهٔ شکل‌های این بخش از یک ریشه ساخته می‌شوند؛ جدول کامل صرف در بخش ششم آمده است.
  • نمونه‌ها با کانجی نوشته شده‌اند و خواندن هر جمله در روماجی زیر آن آمده است.
  • مجهول و سببی در خبر، گزارش و اداری پرکاربردند؛ در گفتار روزمره کمتر دیده می‌شوند.

۱. توانایی: 可能形 و ことができます

برای گفتن «می‌توانم»، فعل به شکل توانایی می‌رود و مفعول معمولاً با が می‌آید.

— شکل توانایی

  • nihongo ga hanasemasu.می‌توانم ژاپنی صحبت کنم.
  • koko de shashin ga toremasu.اینجا می‌توان عکس گرفت.
  • watashi wa osake ga nomemasen.من نمی‌توانم مشروب بخورم.

گروه ۱: پایانه به خط え + る (飲む → 飲める). گروه ۲: る → られる (食べる → 食べられる). する → できる، 来る → 来られる.

— شکل مؤدب‌تر

  • nihongo o hanasu koto ga dekimasu.می‌توانم ژاپنی صحبت کنم.
  • koko de shashin o toru koto ga dekimasen.اینجا نمی‌توان عکس گرفت.

۲. هدف: ために و ように

دو الگوی هدف؛ انتخاب بین آن‌ها به ارادی یا غیرارادی بودن فعل بستگی دارد.

— برایِ (فعل ارادی)

  • nihon e iku tame ni, okane o tamete imasu.برای رفتن به ژاپن پول جمع می‌کنم.
  • kenkou no tame ni, mainichi arukimasu.برای سلامت هر روز پیاده‌روی می‌کنم.

— طوری که (فعل غیرارادی)

  • nihongo ga wakaru you ni, mainichi benkyou shimasu.درس می‌خوانم تا ژاپنی را بفهمم.
  • kodomo ni mo yomeru you ni, ookii ji de kakimasu.با خط درشت می‌نویسم تا بچه هم بتواند بخواند.

با わかる، できる، 見える و فعل‌های غیرارادی از ように استفاده می‌شود.

۳. ようにする و ようになる

یکی تلاش و عادت‌سازی است، دیگری تغییر طبیعی توانایی یا حالت.

— سعی می‌کنم

  • mainichi undou suru you ni shite imasu.سعی می‌کنم هر روز ورزش کنم.
  • osake o nomanai you ni shite imasu.سعی می‌کنم مشروب نخورم.

— دیگر می‌توانم

  • nihongo ga hanaseru you ni narimashita.دیگر می‌توانم ژاپنی صحبت کنم.
  • maiasa hayaku okiru you ni narimashita.عادت کرده‌ام هر صبح زود بیدار شوم.

۴. اراده: 意志形 و ようとおもいます

شکل اراده برای «بیایید…»، «قصد دارم…» و پیشنهاد به خود به‌کار می‌رود.

— بگذار/بیایید

  • ashita hayaku okiyou.فردا زود بیدار شوم.
  • issho ni kaerou.با هم برگردیم.

گروه ۱: پایانه به خط お + う (飲む → 飲もう). گروه ۲: る → よう. する → しよう، 来る → 来よう.

— قصد دارم

  • kotoshi koso nihon e ikou to omoimasu.امسال حتماً قصد دارم به ژاپن بروم.
  • kaisha o yameyou to omotte imasu.قصد دارم شرکت را ترک کنم.

۵. مجهول (受身) — پایه

در جملهٔ مجهول، کسی که کار را انجام داده با に می‌آید و موضوع جمله تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

— چه کسی چه کاری کرد

  • sensei ni homeraremashita.معلم مرا تحسین کرد.
  • kono hon wa takusan no hito ni yomarete imasu.این کتاب را افراد زیادی می‌خوانند.
  • kono uta wa ooku no hito ni utawarete imasu.این آهنگ را افراد زیادی می‌خوانند.

گروه ۱: あ-line + れる (読む → 読まれる). گروه ۲: る → られる. する → される. 来る → 来られる.

۶. مجهولِ مزاحم — وقتی چیزی آزارت می‌دهد

در ژاپنی وقتی کاری برای ما ناخوشایند است، جمله را مجهول می‌کنیم؛ در فارسی اغلب با «گرفت/شد» ترجمه می‌شود.

  • ame ni furarete, bissho bissho ni narimashita.باران گرفت و خیس شدم.
  • tonari ni tatemono o taterarete, urusaku narimashita.کنارمان ساختمان ساختند و شلوغ شد.
  • densha de ashi o fumaremashita.در قطار پایم را لگد کردند.

۷. سببی (使役) — واداشتن و اجازه دادن

وقتی کسی کاری را به دیگری واگذار یا اجازه می‌کند، فعل شکل سببی می‌گیرد.

— می‌گذارم/وامیدارم که …

  • kodomo o soto de asobasemasu.می‌گذارم بچه بیرون بازی کند.
  • sensei wa gakusei ni hon o yomasemasu.معلم دانشجو را وادار به خواندن کتاب می‌کند.

گروه ۱: あ-line + せる (遊ぶ → 遊ばせる). گروه ۲: る → させる. する → させる. 来る → 来させる.

۸. سببی-مجهول (使役受身) — مجبور شدم

ترکیب سببی و مجهول می‌گوید کسی ما را به کاری وادار کرد؛ در فارسی «وادار شدم» یا «مجبور شدم».

  • watashi wa sensei ni ichijikan tatasaremashita.معلم یک ساعت وادارم کرد بایستم.
  • kodomo no toki, yoku yasai o tabesaseraremashita.در کودکی زیاد مجبور می‌شدم سبزی بخورم.

گروه ۱: あ-line + される. گروه ۲: る → させられる.

۹. شرطی ば — اگر …

شرطی عمومی و رسمی؛ در ضرب‌المثل‌ها و جمله‌های منطقی زیاد دیده می‌شود.

  • ame ga fureba, ikimasen.اگر باران بیاید نمی‌روم.
  • kono botan o oseba, doa ga hirakimasu.اگر این دکمه را بزنید در باز می‌شود.
  • yasukereba, kaimasu.اگر ارزان باشد می‌خرم.

گروه ۱: え-line + ば. گروه ۲: る → れば. する → すれば. صفت い: い → ければ. منفی: 〜なければ.

۱۰. なら — اگر صحبتِ … باشد

نظر یا توصیه‌ای را بر پایهٔ چیزی که طرف مقابل گفته است می‌سازد.

  • nihon e iku nara, ichigatsu ga ii desu.اگر به ژاپن می‌روی، ژانویه خوب است.
  • sushi nara, ano mise ga yuumei desu.اگر سوشی می‌خواهی، آن مغازه معروف است.

۱۱. ても — حتی اگر

نتیجه را در هر شرایطی تأیید می‌کند؛ با اسم و صفت هم می‌آید.

  • ame ga futte mo, ikimasu.حتی اگر باران بیاید می‌روم.
  • donna ni isoide mo, aimasen.هر چقدر هم عجله کنی نمی‌رسی.
  • takakute mo, kaimasu.حتی اگر گران باشد می‌خرم.

۱۲. はずです — باید (طبق انتظار)

بر پایهٔ اطلاعات، نتیجه‌گیری منطقی می‌کنیم؛ نه اجبار، بلکه انتظار.

  • kare wa mou tsuita hazu desu.او باید تا حالا رسیده باشد.
  • sonna hazu ga arimasen.چنین چیزی ممکن نیست.

۱۳. حدس و شنیده: ようです، らしい، みたい

سه راه برای گفتن حدس؛ تفاوتشان در منبع اطلاعات و میزان رسمی بودن است.

— به نظر می‌رسد

  • dare mo inai you desu.به نظر می‌رسد کسی نیست.
  • ame ga futta you desu.به نظر می‌رسد باران آمده است.

— شنیده‌ام / به نظر می‌رسد

  • ashita wa ame rashii desu.می‌گویند فردا باران است.
  • kare wa kaisha o yameta rashii desu.شنیدم او شرکت را ترک کرده است.

— گفتاری

  • kodomo mitai desu ne.مثل بچه‌هاست.
  • ame mitai desu.مثل اینکه باران است.

۱۴. そうです — شنیدم که …

این そうです با そうです ظاهر (بخش سوم) فرق دارد: اینجا چیزی را از منبعی نقل می‌کنیم.

— می‌گویند

  • tenki yohou ni yoru to, ashita wa hareru sou desu.طبق هواشناسی می‌گویند فردا آفتابی است.
  • kare wa kuru sou desu.می‌گویند او می‌آید.

پیش از そうです نقل‌قول، فعل و صفت شکل ساده می‌آید (نه ます).

۱۵. ところです — همین حالا، درست پیش از، تازه

سه زمان دقیق را نشان می‌دهد: پیش از شروع، در حال انجام، و تازه تمام‌شده.

  • ima tabete iru tokoro desu.الان در حال خوردن هستم.
  • kore kara dekakeru tokoro desu.همین حالا می‌خواهم بیرون بروم.
  • tatta ima kaette kita tokoro desu.همین الان برگشتم.

۱۶. ばかり و だけ — فقط و تازگی

با شکل た، ばかり «تازه» می‌سازد و با اسم «فقط»؛ だけ هم «فقط» خنثی است.

  • tabeta bakari desu.همین حالا خورده‌ام.
  • kore bakari tabete imasu.فقط این را می‌خورم.

  • mizu dake nomimasu.فقط آب می‌نوشم.
  • kyou dake yasumimasu.فقط امروز استراحت می‌کنم.

بخش پنجم — پیوندها، ادب و نکات پیشرفتهٔ N4 (درس ۳۹ تا ۵۰)

بخش پایانی N4: پیوندهای سببی و اضافی، ساخت‌های مقایسه‌ای، بیان موضع و سطوح ادب. با تسلط بر این بخش، خواندن خبر ساده و مکالمهٔ اداری ممکن می‌شود.

Tip

  • الگوهای این بخش بیشتر در نوشتار رسمی و مکالمهٔ مؤدبانه دیده می‌شوند.
  • برای جمله‌های اداری، ترکیب 尊敬語 و 謙譲語 را با هم تمرین کنید.
  • اشتباه‌های رایج فارسی‌زبانان در بخش ششم جداگانه آمده است.

۱. سبب: ために، おかげで، せいで

سه راه برای گفتن علت؛ تفاوتشان در مثبت یا منفی بودن نتیجه است.

— به خاطر

  • jiko de densha ga okureta tame ni, chikoku shimashita.به خاطر حادثه قطار دیر شد و دیر رسیدم.

— به لطف

  • anata no okage de, tesuto ni goukaku shimashita.به لطف تو در امتحان قبول شدم.

— به خاطر (نتیجهٔ بد)

  • ame no sei de, shiai ga chuushi ni narimashita.به خاطر باران مسابقه لغو شد.

۲. 〜し、〜し — هم … هم …

دلیل‌ها یا ویژگی‌های متعدد را پشت سر هم می‌آورد؛ در فارسی با «هم… هم…» ترجمه می‌شود.

  • kono mise wa yasui shi, oishii shi, yoku kimasu.این مغازه هم ارزان است هم خوشمزه، زیاد می‌آیم.
  • kyou wa samui shi, ame mo futte imasu.امروز هم سرد است هم باران می‌آید.

۳. だけでなく / ばかりでなく — نه تنها …

چیزی را اضافه می‌کند: نه تنها A، بلکه B.

  • kare wa eigo dake de naku, nihongo mo hanasemasu.او نه تنها انگلیسی، بلکه ژاپنی هم صحبت می‌کند.
  • kono hon wa tame ni naru dake de naku, omoshiroi desu.این کتاب نه تنها مفید، بلکه جالب است.

۴. まま — بدون تغییر

حالتی را نگه می‌دارد: در همان وضعیت، بی‌آنکه عوض شود.

  • mado o aketa mama, dekakemashita.پنجره را باز گذاشتم و بیرون رفتم.
  • kutsu no mama hairanaide kudasai.با کفش وارد نشوید.

۵. うちに — تا اینکه / در فاصله‌ای که

از فرصتِ محدودِ یک بازه استفاده می‌کنیم؛ اغلب «تا … نشده» ترجمه می‌شود.

  • wakai uchi ni, takusan ryokou shitai desu.می‌خواهم تا جوانم زیاد سفر کنم.
  • ame ga furanai uchi ni, kaerimashou.تا باران نگرفته برگردیم.

۶. たびに — هر بار که

تکرار همراه با یک رویداد ثابت.

  • nihon e iku tabi ni, omiyage o kaimasu.هر بار که به ژاپن می‌روم سوغات می‌خرم.
  • kono uta o kiku tabi ni, kodomo no koro o omoidashimasu.هر بار این آهنگ را می‌شنوم یاد کودکی می‌افتم.

۷. 〜ば〜ほど — هر چه بیشتر …

رابطهٔ مستقیم بین دو مقدار: هر چه بیشتر، بیشتر.

  • benkyou sureba suru hodo, omoshiroku narimasu.هر چه بیشتر درس بخوانی جالب‌تر می‌شود.
  • kangaereba kangaeru hodo, wakaranaku narimasu.هر چه بیشتر فکر می‌کنم گیج‌تر می‌شوم.

۸. くらい و ほど — حدود و اندازه

تقریب و شدت را می‌سازند؛ くらい گفتاری‌تر و ほど رسمی‌تر است.

/

  • ichijikan gurai kakarimasu.حدود یک ساعت طول می‌کشد.
  • arukenai kurai tsukaremashita.آن‌قدر خسته‌ام که نمی‌توانم راه بروم.

  • shinu hodo tsukareta.تا حد مرگ خسته شدم.
  • kyou wa kinou hodo atsuku nai desu.امروز به اندازهٔ دیروز گرم نیست.

۹. によって / による — بسته به، به دست

سه کاربرد: تفاوت بر اساس عامل، عامل انجام کار، و علت.

  • hito ni yotte kangae ga chigaimasu.آدم‌ها بسته به شخص نظرات متفاوت دارند.
  • kono hon wa murasaki shikibu ni yotte kakaremashita.این کتاب را موراساکی شیکیبو نوشته است.

۱۰. に対して — نسبت به / در برابر

موضع، واکنش یا نسبتِ چیزی را به چیز دیگر نشان می‌دهد.

  • sensei ni taishite, shitsurei na koto o iimashita.به معلم حرف بی‌ادبانه‌ای گفت.
  • kono mondai ni taisuru kotae wa hitotsu desu.پاسخ این مسئله یکی است.

۱۱. について — دربارهٔ

موضوع صحبت، تحقیق یا نظر را مشخص می‌کند.

  • nihon no bunka ni tsuite benkyou shite imasu.دربارهٔ فرهنگ ژاپن مطالعه می‌کنم.
  • kono mondai ni tsuite, dou omoimasu ka.دربارهٔ این مسئله چه فکر می‌کنید؟

۱۲. として — به عنوان

نقش یا جایگاه کسی یا چیزی را می‌گوید.

  • kare wa gakusei to shite nihon e ikimashita.او به عنوان دانشجو به ژاپن رفت.
  • kore wa kinen to shite moraimashita.این را به عنوان یادگاری گرفتم.

۱۳. どころか / ばかりか — چه برسد به

انتظار را رد می‌کند و چیز بزرگ‌تری را مطرح می‌کند.

  • kanji wa yomenai dokoro ka, hiragana mo muzukashii desu.کانجی که جای خود دارد، هیراگانا هم برایم سخت است.

  • kare wa eigo bakari ka, furansugo mo hanasemasu.او نه تنها انگلیسی، فرانسه هم صحبت می‌کند.

۱۴. 尊敬語 — احترام به طرف مقابل

برای صحبت دربارهٔ کارِ بزرگ‌ترها و مشتریان؛ فعل یا با お/ご گرفته یا شکل ویژه می‌گیرد.

  • sensei wa mou okaeri ni narimashita.استاد تشریف بردند.
  • shachou wa nanji ni irasshaimasu ka.مدیر ساعت چند تشریف می‌آورند؟

ویژه: 行く/来る/いる → いらっしゃる؛ 食べる/飲む → めしあがる؛ 言う → おっしゃる؛ 見る → ごらんになる؛ する → なさる.

۱۵. 謙譲語 — فروتنی دربارهٔ خود

برای صحبت از کارِ خود در برابر بزرگ‌تر؛ فعل پایین می‌آید نه بالا.

  • watashi ga goannai shimasu.من راهنمایی می‌کنم.
  • ashita ukagaimasu.فردا خدمت می‌رسم.

ویژه: 行く/来る → まいる؛ 言う → もうす؛ 聞く → うかがう؛ 見る → はいけんする؛ 食べる/飲む → いただく.

۱۶. お〜ください / ご〜ください — لطفاً …

درخواست مؤدبانه در فروشگاه، هتل و اداره.

  • kochira ni okake kudasai.لطفاً اینجا بنشینید.
  • shibaraku omachi kudasai.لطفاً کمی صبر کنید.
  • go chuui kudasai.لطفاً توجه کنید.

برای واژه‌های واجد شرایط お (واژه‌های ژاپنی) و ご (واژه‌های چینی‌تبار) به‌کار می‌رود.

بخش ششم — جدول‌های مرجع و مرور سریع

این بخش برای مرور و جست‌وجوی سریع است: جدول کامل صرف فعل و صفت، نقش همهٔ ذره‌های پایه، سطوح ادب و اشتباه‌هایی که فارسی‌زبانان بیشترین بار مرتکب می‌شوند.

Tip

  • این جدول‌ها را کنار صفحهٔ گرامر باز نگه دارید؛ بیشتر الگوهای بخش‌های قبل از همین شکل‌ها ساخته می‌شوند.
  • ستون «اشتباه» را با صدای بلند نخوانید؛ فقط شکل درست را تمرین کنید.
  • همهٔ سلول‌ها با کلیک کپی می‌شوند.

۱. صرف کامل فعل — یک نگاه

همهٔ شکل‌های مهم فعل برای سه نمونه: かく (گروه ۱)، たべる (گروه ۲) و する (بی‌قاعده).

جدول شکل‌ها

شکل (گروه ۱) (گروه ۲) (بی‌قاعده)
مؤدب حال
مؤدب منفی
مؤدب گذشته
مؤدب گذشتهٔ منفی
ساده (辞書形)
ساده منفی (ない)
ساده گذشته (た)
شکل て
〜ている
توانایی (可能)
اراده (意志)
مجهول (受身)
سببی (使役)
شرطی (ば)

ستون گروه ۱ را با فعل‌های دیگر مقایسه کنید: のむ → のみます، のまない، のんで، のめる، のもう، のまれる، のませる، のめば.

۲. صفت‌ها — صرف کامل

صفت い خودش صرف می‌شود؛ صفت な مثل اسم رفتار می‌کند. این جدول تفاوت‌ها را یک‌جا نشان می‌دهد.

جدول صفت い و صفت な

(صفت い) (صفت な)
حال مثبت
حال منفی
گذشته
گذشتهٔ منفی
قید
پیش از اسم
با なる

صفت‌های بی‌قاعده: いい → よくない / よかった؛ かっこいい → かっこよくない.

۳. ذره‌ها — نقش هر ذره

جدول مرجع چهارده ذرهٔ پایه با نقش و یک نمونهٔ کوتاه.

جدول ذره‌ها

ذره نقش نمونه
موضوع جمله
فاعل و اطلاعات تازه
مفعول مستقیم
زمان، مقصد، گیرنده
محل انجام کار، ابزار، زبان
جهت حرکت
همراهی و نقل قول
هم، نیز
مالکیت و اتصال
از (زمان و مکان)
تا
از … (مقایسه)
فقط
فقط (با فعل منفی)

۴. سطوح ادب — از ساده تا فروتنانه

یک فعل در چهار سطح؛ انتخاب سطح به مخاطب و موضوع بستگی دارد.

جدول چهار سطح

ساده مؤدب احترامی (尊敬語) فروتنانه (謙譲語)

احترامی برای کارِ طرف مقابل، فروتنانه برای کارِ خودمان. هر دو را در یک جمله قاطی نکنید.

۵. اشتباه‌های رایج فارسی‌زبانان

این هشت خطا بیشتر تکرار می‌شوند؛ اگر فقط همین‌ها را درست کنید، جمله‌هایتان طبیعی‌تر می‌شود.

اشتباه ← درست

اشتباه درست دلیل
すき صفت است و با が می‌آید
بودن با に
محل انجام کار با で
زمان گذشته، فعل گذشته
صفت い هیچ‌وقت な نمی‌گیرد
صفت な پیش از اسم な می‌گیرد
مفعول を لازم دارد
です و だ با هم نمی‌آیند